top of page
Ara

Kafein Dengemizi mi Bozuyor?

Görsel 1


“Vertigo” kelimesini hepimiz duymuşuzdur. Her ne kadar bir hastalığı belirtmek için kullanılsa da aslında vertigo, baş dönmesi semptomuna verilen addır. Yani aniden ayağa kalkıldığında veya alkol alındığında yaşanan baş dönmesi de “vertigo”dur. Bir semptom olarak ise benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV) ve Ménière hastalığı gibi iç kulağı etkileyen hastalıklarda karşımıza çıkar. Peki, çoğumuzun hemen hemen her gün tükettiği birçok besinde yer alan kafein vertigoya sebep olabilir mi?


2021 yılında yapılan bir araştırma, 200-400 mg kafein tüketiminin alkol tüketimi ile benzer etkilere neden olduğunu öne sürmüş. Ancak alkol tüketimi denge istikrarını azaltırken, bu azalma genellikle kafeinin etkileri ile ilişkilendirilmez. İlginçtir ki yapılan bazı araştırmalar, kafein tüketimi ile vertigoya sebep olan Ménière hastalığı arasında bir ilişki olduğunu göstermiş. Kafeinin bu hastalıktaki etki mekanizmasından bahsedeceğim ama önce Ménière nasıl bir hastalıkmış bakalım.


Ménière hastalığı her 1000 kişiden 2'sinde görülen, nadir sayılabilecek bir hastalıktır. İşitme kaybı, kulak çınlaması (tinnitus) ve baş dönmesi (vertigo) ile karakterize bir iç kulak bozukluğudur. Çoğu durumda yavaşça ilerler ve bireyin sosyal yaşantısını önemli ölçüde etkiler. Bárány Society, tarafından belirlenen kriterlere göre hastaya kesin Ménière tanısı;


  • Her biri 20 dakikadan 12 saate kadar süren iki veya daha fazla kendiliğinden başlayan baş dönmesi atakları yaşanması,

  • İşitme kaybının en düşük ila orta frekansta duyulabilen bir kulakta; bir atak sırasında, öncesinde, sırasında veya sonrasında en az bir kez tanımlanabilen işitme testi ile belgelenmiş olması,

  • Etkilenen kulakta görülen, dalgalanma gösteren işitsel semptomlar (tıkanıklık, işitme, kulak çınlaması) olması ve

  • Diğer vestibüler tanıların dışlanması ile konur.

Kafein ise kahve, gazlı içecekler, yeşil çay, enerji içecekleri, çikolata ve ilaçlarda bulunur ve Dünya genelinde tüketilen en yaygın psikoaktif maddedir. Uygun bir dozda kafein tüketimi fiziksel yorgunluğu azaltmak, uyanıklığı artırmak, motor performansı, dikkati ve görsel keskinliği iyileştirmek için faydalıdır. Aynı zamanda kafein alımının daha iyi bir postür kontrolü sağlayabileceği de düşünülüyor.


Görsel 2


Gördüğümüz üzere kafein dengemizi korumamıza yardımcı oluyor, fakat söz konusu Ménière hastalığı olduğunda işler biraz farklı. Bu durumun iki farklı sebebi olabileceği düşünülmekte. İlk düşünce kafeinin endolenfe olan etkisine dayanıyor.


Ménière hastalığı iç kulak sıvılarından endolenfin miktarındaki, bileşimindeki ve/veya basıncındaki anormalliklerden kaynaklanır. Bu anormallikler ise endolenf üretiminin artmasından veya endolenfin emilimindeki bir bozukluktan kaynaklanabilir. Bu sıvının içeriğinde ise sodyum, potasyum, klorür ve diğer elektrolit konsantrasyonları bulunur. Aşırı kafein tüketimi de fizyolojik sıvı bölmeleri boyunca büyük sıvı değişikliklerine neden olarak iç kulak sıvılarının elektrokimyasal dengesinin bozulmasına yol açar.


İkinci görüş ise kafein tüketiminin kan damarlarının daralmasına ve iç kulağın kan akışının azalmasına neden olmasının hastalığa sebep olduğu yönünde. Konuyla ilgili bir çalışmada Ménière hastalarının, başka bir nedene bağlı vertigo yaşayan hastalara ve sağlıklı bireylere göre daha fazla kafein tükettiği tespit edilmiş.


Bir başka çalışmada ise fazla kafein tüketen kişilerde Ménière hastalığının daha sık görüldüğü gözlenmiş. Ayrıca alışkanlık halindeki kafein tüketiminin Ménière hastalığı gelişimine yatkın olan kişilerde semptomların başlamasında tetikleyici bir faktör olabileceği düşünülüyor.


Kafein, aşırı tüketilmediği takdirde, postüral kontrole katkı sağlayarak dolaylı yoldan vertigo üzerinde olumlu bir etkiye sahip olmasına rağmen bu nadir hastalığa sahip kişilerde tam tersi etki yaratıyor. Bana göre bu durum tüm hastalıklarda olduğu gibi baş dönmesinde de erken tanının önemini vurgulamak açısından iyi bir örnek. Diğer nedenlere bağlı vertigo yaşayan biri için kafein, tabiri caizse hayat kurtarıcı olabilirken bir Ménière hastası için kabusa dönüşebilir. Hemen her gün çay veya kahve tüketen ve baş dönmesi semptomları göstermeye başlayan biri için, baş dönmesinin şiddetinin artmasını kafein içeren bu maddelere bağlamak oldukça zor. Ancak zamanında konmuş bir tanı ile bu kişilerin hayatını, kafein tüketiminin sınırlandırılması gibi küçük bir müdahale ile kolaylaştırmak mümkün.


Yağmur Tambova


KAYNAKÇA

  • Çıldır, B., Altın, B., & Aksoy, S. (2021). Caffeine Enhances the Balance System and Postural Balance in Short Time in Healthy Individuals. Turkish archives of otorhinolaryngology, 59(4), 253.

  • Oğuz, E., Cebeci, A., & Geçici, C. R. (2021). The relationship between nutrition and Ménière's disease. Auris Nasus Larynx, 48(5), 803-808.

  • Sánchez-Sellero, I., San-Román-Rodríguez, E., Santos-Pérez, S., Rossi-Izquierdo, M., & Soto-Varela, A. (2018). Caffeine intake and Menière's disease: Is there relationship?. Nutritional neuroscience, 21(9), 624-631.

  • Koenen, L., & Andaloro, C. (2023). Meniere Disease. In StatPearls. StatPearls Publishing.

  • Görsel 1: https://coloradoearcare.com/everything-you-always-wanted-to-know-about-vertigo/




Yorumlar

bottom of page